Arkadaşlar bakın ne oldu, anlatması kolay ama yaşaması zor bi durumla karşı karşıyayız. Yapay zeka yarışı dedikleri o büyük teknoloji savaşı, artık cebimizi de yakmaya başladı. Dünya genelinde bellek çipi dediğimiz, bilgisayarların ve telefonların hafızasını oluşturan parçalarda öyle bi darlık var ki, fiyatlar uçtu gitti. Bu duruma sektörde “RAMaggedon” deniyor, yani kıyamet gibi bi şey… Dijital verileri depolayan bu mikroçiplerdeki tedarik sıkıntısı, dizüstü bilgisayardan akıllı telefona kadar herşeyin fiyatını yukarı çekiyor.
Samsung Electronics’in Finans Direktörü (CFO) bu hafta yaptığı açıklamada, bu darlığın 2027’de iyice derinleşeceğini söyledi. Hatta öyle deniyor ki bu kriz 2028 boyunca da sürecekmiş. Yani önümüzdeki yıllarda ne elektronik eşya almak kolay olacak ne de yükselen fiyatlar duracak. Şimdiden söyleyeyim, cebinizi hazırlayın çünkü bu işin sonu pek iyi görünmüyor…
Peki bu kriz neden çıktı, neden bu kadar büyüdü? İşin özü şu: Çip üreticileri, daha fazla kar elde etmek için üretim hatlarını yapay zeka araçlarının eğitimi ve çalıştırılması için gereken yüksek bant genişlikli belleğe, yani HBM denen gelişmiş bellek türüne kaydırmış durumdalar. Yapay zeka sistemleri öylesine güçlü bellek istiyorki, üreticiler normal RAM üretimini azaltıp o tarafa yönelmiş. Sonuç mu? Normal bilgisayarlarda, telefonlarda kullanılan geleneksel bellek çiplerinde büyük bi kıtlık…
Tayvan merkezli pazar araştırma şirketi TrendForce’un analisti Ellie Wang diyor ki, bilgisayar ve akıllı telefonlarda kullanılan bellek fiyatları bir yıl öncesine göre yaklaşık beş ila altı kat artmış. Düşünün, bir sene önceki fiyatın 5-6 katı! Bu ne demek biliyor musunuz? Normalde uygun fiyata alabileceğiniz bi bilgisayar parçası artık lüks oldu. İnsanlar dükkanlara gelip fiyatları görünce şok oluyor, geri dönüp gidiyor.
Hong Kong’daki Wan Chai Computer Centre’da durum daha da vahim. Oradaki dükkan sahipleri, müşterilerin kendilerine kızmasın diye dükkanların duvarına krizle ilgili haber kupürleri asmışlar. In-Technology Services yöneticisi Wade Lam, AFP ajansına yaptığı açıklamada, bu haberleri süreci bilmeyen müşterileri bilgilendirmek için astıklarını söyledi. Yani düşünün, artık satıcılar bile “Bakın fiyatlar bizim yüzümüzden artmıyor, dünyada bi kriz var” diye kanıt gösteriyor…
Videocom Computer şirketinin yöneticisi Ken Tam’ın anlattıkları ise içler acısı. Eylül ayından bu yana iş hacimleri yarı yarıya düşmüş. Eskiden 300 ila 400 Hong Kong dolarına, yani yaklaşık 40-50 ABD dolarına satılan 16 gigabaytlık bir RAM’in fiyatı şimdi 1500 Hong Kong dolarına fırlamış. Dört kat artış var yani… Tam bu durumu şöyle özetliyor: “Fiyatlar aniden bu kadar yükseldiğinde müşterilerde psikolojik bi bariyer oluşuyor. Gerçekten ihtiyaçları varsa satın alıyorlar; aksi takdirde beklemeyi veya standartlarını düşürüp daha düşük performanslı bi bellek çipi almayı tercih ediyorlar.”
Bu krizden kimler karlı çıkıyor derseniz, cevabı net: Güney Koreli Samsung Electronics ve SK hynix ile ABD merkezli Micron. Yapay zeka talebi patlayınca dünyanın en büyük üç bellek çipi üreticisininkarları ve hisse değerleri uçuşa geçti. Hatta dördüncü sıradaki ChangXin Memory Technologies (CXMT) pazartesi günü Şanghay’da borsaya kote oldu ve Çin anakarasının en değerli şirketi konumuna geldi. Yani bi taraf krizde batarken diğer taraf tarihi karlar elde ediyor…
Omdia kıdemli baş analisti James Zhao’nun yorumu da dikkat çekici. Zhao, sektöre yeni giren CXMT’nin ileri teknoloji kulvarında lider üreticileri takip ettiğini, HBM’nin ise veri merkezi sunucularında Nvidia gibi üreticilerin yapay zeka sistemlerindeki karmaşık hesaplamaları yürüten güçlü çipleri desteklemek için kullanıldığını anlattı. Ancak asıl önemli nokta şu: Zhao’ya göre geleneksel RAM ve bilgisayarlarda kullanılan DRAM türü açısından bakıldığında, mevcut arz kısıtlı piyasa koşulları CXMT’ye “sonra gelen avantajı” sağlayabilir. Yani belki de bu kriz, sektördeki dengeleri de değiştirecek…
Tüketiciler ne yapıyor peki? Hong Kong’da yatırım bankacılığı yapan Henry Wong, artık yeni bilgisayar almayı bırakmış. Wong, daha yüksek özellikli yeni bir bilgisayar almak yerine eski dizüstü bilgisayarının RAM kapasitesini yükseltmeyi tercih ettiğini söylüyor. Ve ekliyor: “Belleği yükselttikten sonra bilgisayarın gerçekten çok akıcı çalıştığını gördüm, yeni bilgisayar alma isteğim ortadan kalktı.” Bakın, insanlar artık yeni ürün almak yerine mevcut cihazlarını idare etmeye çalışıyor…
Japonya’nın başkenti Tokyo’daki teknoloji merkezi Akihabara’da da durum farklı değil. Belçikalı grafik tasarımcısı ve özel bilgisayar imalatçısı Charles Brousse, RAM, ekran kartı ve anakart fiyatlarının aşırı düzeylere ulaştığını belirtiyor. Maliyetlerin yüksekliği nedeniyle artık önceden parça satın almadığını, “PC & Chill” adını verdiği hizmet kapsamında müşterilerinin kendi aldığı parçaları monte ettiğini anlatıyor. Yani dükkan sahibi bile artık rafa mal koyamıyor…
Brousse’un dikkat çektiği bi başka önemli konu var: Bu çip darlığı insanları 10 yıla kadar kullanılabilen masaüstü bilgisayarlar yerine daha ucuz dizüstü bilgisayarlara yönlendiriyor. Bunun iyi bişey olmadığını söylüyor çünkü insanlar sonuçta daha kısa ömürlü ürünler alıyor ve bu da bi tüketim döngüsünü besliyor. Ayrıca tüm bu sürecin yapay zekadaki “spekülatif balon” tarafından tetiklenmesi de onu rahatsız ediyor. Zaten kendisi grafik tasarımcı olduğu için yapay zekanın mesleğine doğrudan etkisinden bahsediyor: “Mesleğim gereği grafik tasarımcı olduğum için yapay zekanın mesleğim üzerinde doğrudan bir etkisi bulunuyor” diyor.
Otomobil üreticileri de bu işten nasibini alacak gibi görünüyor. Araç içi bilgisayar sistemlerinde yükselen maliyetlerle karşı karşıya kaldıklarını ve bu durumun yakın zamanda yeni araç fiyatlarını yukarı çekebileceğini belirtiyorlar. Yani sadece bilgisayar ve telefon değil, yakında araba fiyatlarıda artabilir. Lütfen şimdiden bütçenizi planlayın derim…
Neyse, devam edelim… Bu krizin ne zaman sona ereceğine dair kimsenin net bi fikri yok. Samsung’un CFO’su 2027 ve 2028 yıllarına işaret ediyor, yani daha önümüzde uzun bi süreç var gibi. Sektör uzmanları ise yapay zeka talebinin bir süre daha bu kadar yüksek kalacağını, dolayısıyla üreticilerin HBM üretiminden vazgeçmeyeceğini söylüyor.
Bu gidişle elektronik eşya almak isteyenlerin işi gerçekten zor. Belki de hepimizin eski cihazlarımızı daha uzun süre kullanmaktan başka çaresi yok… Henry Wong gibi RAM yükseltmek bi çözüm olabilir ama o fiyatlar da artık cabası. Herkesin aklında aynı soru var: Bu fiyatlar daha ne kadar artacak? RAMaggedon ne zaman biter? Bakalım önümüzdeki aylar neler gösterecek…
Kaynak: Orijinal Haber
Geçen hafta RAM fiyatına bakıp vazgeçtim, meğer haklıymışım. Bu kriz daha da büyüyecek.