TEDMEM: Lise Mezunlarına Yapay Zeka Ehliyeti Verilmesini Öneriyor
TEDMEM’in Ankara merkezli “Eğitimde Yapay Zeka: Küresel Eğilimler ve Türkiye için Politika Önerileri” raporu, lise mezunlarına yapay zekayı güvenli, etik ve öz denetimli kullanma yeteneğini belgeleyen “Yapay Zeka Ehliyeti” verilmesini öneriyor. Raporda, ABD, Çin, Güney Kore ve Almanya’nın da bulunduğu 11 ülkenin uygulamalarıyla Türkiye’deki mevcut durum karşılaştırıldı. Türkiye’de yapay zeka kullanan her 10 kişiden 4’ünün 25 yaşın altında olduğu, gençlerin AI’yı ödev ve sunum hazırlamakla kalmayıp, duygusal ihtiyaçlarını karşılamak, dertleşmek ve kaygılarını paylaşmak için de kullandığı ifade edildi. “Bilişsel devir” kavramı, düşünme süreçlerinin sistematik biçimde yapay zekaya devredilmesinin öğrenme kapasitesini zayıflatabileceğini; “duygu devri” ise gençlerin duygusal yönelimlerinin teknoloji şirketleri tarafından orantısız şekilde etkilenebileceğini vurguluyor.
Rapor, “dijital diktatörlük” kavramına dikkat çekerek bireylerin dijital izlerinin geleceği tahmin etmek ve davranışları yönlendirmek için kullanılabileceğini belirtiyor. Güney Kore’de 2023’te başlatılan “Yapay Zeka Dijital Ders Kitabı” projesi, hatalı bilgi, ekran süresi artışı ve öğretmen iş yükü endişeleri nedeniyle eleştirildi; uygulamaya sadece okulların %32’si dahil olmuş. İsveç ise 2023’te ekran süresini kısıtlayarak yaklaşımını yeniden değerlendirdi. 15 ülkede 5 binden fazla katılımcıyla yapılan araştırmada, 17-27 yaş grubundaki gençlerin yarısının AI’nın sınırlılıklarını eleştirel değerlendiremeyeceği, %61’inin ise AI’nın bilgi uydurabildiğini ayırt edemediği tespit edildi.
Bu nedenlerle rapor, yalnızca AI okuryazarlığının yeterli olmadığını belirterek lise sonunda öğrencilere “Yapay Zeka Ehliyeti” verilmesini öneriyor. Ehliyet, öğrenciler, öğretmenler, okul yöneticileri ve üniversiteler ile akademisyenlerden oluşan üç halkalı bir yapı üzerinden tasarlanmalı. Ayrıca rapor, ev ödevlerinin azaltılması, sınıfta yazma çalışması, sözlü anlatım ve münazaraların değerlendirmedeki payının artırılması gerektiğini, okul psikolojik danışmanlığının sınırlı olduğu ortamlarda gençlerin en hızlı ulaşabildiği muhatabın çoğu zaman yapay zeka olduğunu vurguluyor. Türkiye’nin bilişim alanında ön lisans mezunu sayısında dünyada üçüncü sırada bulunması, 33 üniversitede AI lisans programı ve 221 öğretim elemanının bulunduğu, yalnızca 26’sının profesör olduğu bilgileri raporda yer alıyor. Yapay zeka kullanımının hukuki çerçevesinin oluşturulması, denetim mekanizmalarının geliştirilmesi ve gençlerin etkileşim verilerinin AI modellerinin eğitiminde kullanımına ilişkin kuralların netleştirilmesi gerektiği de raporun öne çıkan önerileri arasında.
